Terugblik op CSW70: de grootste VN-vrouwenrechtenconferentie in New York en de strijd tegen huwelijkse gevangenschap wereldwijd

Vrouwenrechten staan wereldwijd onder druk. In steeds meer landen worden rechten afgebroken die vrouwen decennialang hebben bevochten. Daarom was onze deelname aan de 70e Commission on the Status of Women (CSW) in New York geen formaliteit, maar een statement: wij laten vrouwen en meisjes niet in de steek.

In dit jubileumjaar stond de CSW in het teken van ‘toegang tot het recht’. Precies daar ligt de kern van ons werk. Want zolang onrecht niet in de wet wordt erkend, blijft bescherming een illusie. Zonder wetgeving geen veiligheid. Zonder veiligheid geen vrijheid.

Femmes for Freedom ging naar New York met een duidelijke missie: de Nederlandse modelwet tegen huwelijkse gevangenschap internationaal op de kaart zetten, en zorgen dat zoveel mogelijk landen deze wet gaan omarmen.

Nederland heeft hierin geschiedenis geschreven. Dankzij jarenlange inzet van Femmes for Freedom is huwelijkse gevangenschap nu expliciet opgenomen in zowel het strafrecht als het civiele recht. Daarmee is Nederland het eerste land ter wereld dat dit geweld juridisch erkent én aanpakt.

Maar één land is niet genoeg. Dit moet een internationale norm worden.

Daarom pleiten wij voor een Internationale VN-dag tegen kindhuwelijken, huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap. Zodat de wereld niet langer wegkijkt, en zodat slachtoffers niet langer onzichtbaar blijven.

New York: vrijheid als decor, strijd als realiteit

New York voelt als een stad van vrijheid. Het Vrijheidsbeeld staat er als een belofte: een vrouw met een fakkel, rechtop, onwankelbaar.

Maar vrijheid is kwetsbaar. Juist tijdens deze CSW werd pijnlijk zichtbaar dat vrouwenrechten ook in het Westen onder druk staan. Door het Amerikaanse inreisverbod konden veel deelnemers niet komen. En voor het eerst in de geschiedenis werd gestemd over de Agreed Conclusions, waar normaal consensus geldt. De Verenigde Staten probeerden de tekst te verzwakken, en stemden uiteindelijk als enige tegen.

De boodschap was helder: rechten zijn nooit vanzelfsprekend. Niet hier. Niet daar. Nergens.

Drie evenementen, één boodschap: vrouwenrechten zijn niet onderhandelbaar

Tijdens de CSW organiseerden we meerdere evenementen. Elk met een eigen focus, maar allemaal met dezelfde kern: zonder erkenning in de wet blijven vrouwen kwetsbaar.

1. Een krachtige start: eerlijke gesprekken over vrouwelijke genitale verminking (10 maart)

Op 10 maart organiseerden we samen met The Vavengers, Vital Voices en African Women’s Rights Advocates een confronterend en inhoudelijk sterk event over vrouwelijke genitale verminking (FGM).

Met filmvertoningen, een panel en een netwerklunch werd direct duidelijk waar het om draait: FGM is geen probleem van “ver weg”. Het gebeurt ook in Europa. Ook in de VS. Ook in Nederland. Wie doet alsof het een ver-van-ons-bed-probleem is, laat meisjes in eigen gemeenschappen in de steek.

Er werd ook een ongemakkelijke maar noodzakelijke vraag gesteld: waarom noemen we dit soort geweld nog steeds “schadelijke praktijken”? Waarom spreken we niet gewoon uit wat het is: een ernstig misdrijf?

Deze gesprekken sloten naadloos aan bij onze eigen missie. Niet alleen erkenning, maar ook een gezamenlijke afspraak: we blijven samen strijden voor de juiste taal, de juiste aanpak en de juiste wetgeving.

2. Ons VN-side event: Ending Marital Captivity. Legal Revolution from the Netherlands

Op 11 maart vond ons langverwachte officiële VN-side event plaats, dat we samen met de Gemeente Den Haag en de Nederlandse regering organiseerden: 

Ending Marital Captivity: Legal Revolution from the Netherlands.

Het werd een krachtig moment. De zaal zat volledig vol. Door het enorme aantal aanmeldingen konden we helaas niet iedereen toelaten. Een pijnlijk maar veelzeggend teken van hoe groot de urgentie is.

Dit event had één centrale boodschap: huwelijkse gevangenschap is geweld. En geweld moet worden bestreden via de wet. Nederland laat zien dat dat kan.

Namens de Gemeente Den Haag sprak Peter Kievoet zijn steun uit en benadrukte hoe trots Den Haag is op Femmes for Freedom. Wethouder Mariëlle Vavier was door verkiezingen niet aanwezig, maar liet haar steun horen via een videoboodschap.

Het belangrijkste signaal: dit onderwerp leeft niet alleen bij activisten, maar wordt ook serieus genomen door politici. Kamerlid Bente Becker die zich in de Tweede Kamer al jaren inzet voor de veiligheid, integratie en emancipatie van vrouwen, kondigde aan zich in te zetten voor een Internationale VN-dag tegen kindhuwelijken, gedwongen huwelijken en huwelijkse gevangenschap. Europarlementariër Assita Kanko bracht de Europese dimensie in en benadrukte haar inzet om huwelijkse gevangenschap beter erkend te krijgen binnen het Europees Parlement. Dat zij hiervoor naar New York kwamen, en dit op zo’n podium uitspraken, gaf een duidelijk signaal: Nederland heeft niet alleen wetgeving, maar ook leiderschap. 

Wat dit moment extra krachtig maakte, was de internationale steun voor de Nederlandse aanpak. Internationale experts bevestigen: deze wet is wereldwijd nodig. Onze panelleden die uit totaal verschillende landen en contexten kwamen, zeiden allemaal hetzelfde: huwelijkse gevangenschap treft vrouwen wereldwijd, in alle religies en gemeenschappen.

Professor Ruth Halperin-Kaddari, familierecht-expert, voormalig CEDAW-lid en medeoprichter van het Dinah Project, sprak met grote waardering over de Nederlandse wet. Zij kent de agunah-problematiek van dichtbij en benadrukte hoe belangrijk het is dat wetgeving niemand uitsluit. Ook Salman Sufi (Salman Sufi Foundation, voormalig hervormingsleider in Pakistan) en Mozn Hassan (Nazra for Feminist Studies, Egypte) bevestigden hoe universeel dit probleem is: van Pakistan tot het Midden-Oosten, van Afrika tot Europa.

Hun boodschap was glashelder: dit probleem kan niet worden overgelaten aan gemeenschapsleiders of religieuze instanties. De staat moet vrouwen beschermen. De wet moet vrouwen beschermen.

En precies dát maakt de Nederlandse modelwet zo krachtig: een wet voor iedereen. Niet voor één gemeenschap, maar voor alle vrouwen.

3. Global Justice: Legal Strategies to End Harmful Practices (13 maart)

Op 13 maart organiseerden we ons derde event: Global Justice: Legal Strategies to End Harmful Practices. Dit evenement bracht samen waar de hele week om draaide: internationale verbondenheid én gedeelde verantwoordelijkheid.

In de zaal zaten journalisten, onderzoekers, juristen, rechters, beleidsmakers en activisten. Mensen met totaal verschillende rollen, maar één gedeelde overtuiging: verandering gebeurt pas als álle systemen meebewegen.

Advocaat bij de Hoge Raad Caspar Janssens benoemde een pijnlijke waarheid: rechters en juristen zijn zich vaak onvoldoende bewust van de realiteit achter zaken zoals huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap. Zonder die kennis ontbreekt context, en zonder context bestaat er geen rechtvaardigheid.

Daarom is bewustwording binnen het systeem zo essentieel.

Dit event werd mede gedragen door indrukwekkende experts zoals Rosa Logar (GREVIO-expert), Marina Pisklakova-Parker, Houry Geudelekian (over kindhuwelijken en kindermisbruik in de VS), en ook de inbreng van Salman Sufi, Mozn Hassan en Ruth Halperin-Kaddari waren van grote toegevoegde waarden.

Het voelde niet als een podium, maar als een echte ontmoeting. Mensen durfden kwetsbaar te zijn, ervaringen te delen, en elkaar te versterken. Dat is precies hoe bewegingen ontstaan.

En dit is pas het begin

Wat we meenemen uit New York is meer dan inspiratie. Het is momentum. Het is bewijs dat onze strijd niet alleen is. Het zijn nieuwe bondgenoten en een groeiende internationale coalitie.

In april keren we terug naar New York voor de Global Leadership Award. Maar belangrijker: we bouwen door. Aan de modelwet. Aan ons netwerk. Aan een internationale beweging die niet stopt totdat huwelijkse gevangenschap overal erkend wordt als wat het is:

een schending van vrouwenrechten.

Huwelijkse gevangenschap is geen “complex cultureel vraagstuk”. Het is geen privéprobleem. Het is geen religieuze kwestie. Het is geweld. En geweld vraagt wetgeving.

Zodat vrouwen niet langer gevangen zitten in een huwelijk dat ze niet willen.
Zodat meisjes niet langer worden uitgehuwelijkt.
Zodat vrijheid niet alleen een symbool is, maar een realiteit.

We zijn dankbaar voor onze partners Vital Voices, The Vavengers en African Women’s Rights Advocates, en voor de samenwerking met de Stad Den Haag die onze aanwezigheid mogelijk maakte. En we zijn bijzonder dankbaar voor Marina Pisklakova-Parker en Alyse Nelson van Vital Voices, die niet alleen als moderators van grote waarde waren, maar ons ook op andere manieren krachtig ondersteunen.

Nederland heeft de weg geopend. Nu is het tijd dat andere landen volgen. Femmes for Freedom blijft druk zetten, verbinden, agenderen en eisen.

Terugblik door Eliette Maarleveld, stagiaire Femmes for Freedom