Huwelijkse gevangenschap internationaal geagendeerd bij VN-Vrouwentop (CSW70)

Huwelijkse gevangenschap internationaal geagendeerd op VN-Vrouwentop (CSW70)

Op 9 maart 2026 start in New York de 70ste zitting van de Commission on the Status of Women (CSW70), de grootste mondiale bijeenkomst op het gebied van vrouwenrechten. Regeringen, VN-organisaties en maatschappelijke actoren bepalen hier de internationale agenda voor gendergelijkheid.

Tijdens deze editie wordt huwelijkse gevangenschap door Femmes for Freedom internationaal geagendeerd binnen het centrale thema: toegang tot recht. Dat is een fundamentele stap.
Toegang tot recht begint bij erkenning van onrecht.

Zolang huwelijkse gevangenschap niet expliciet wordt erkend als mensenrechtenschending en als vorm van gendergerelateerd geweld, blijven vrouwen wereldwijd uitgesloten van effectieve rechtsbescherming.

Van Nederlandse strijd naar internationale agenda

Femmes for Freedom werd in 2011 opgericht om huwelijkse gevangenschap zichtbaar te maken en vrouwen die hierin vastzitten te ondersteunen. De organisatie introduceerde en definieerde het begrip, bracht het onderwerp op de politieke agenda en streed voor wettelijke erkenning.

Nederland werd het eerste land ter wereld dat huwelijkse gevangenschap expliciet erkende in zowel het strafrecht als het civiel recht.

Op 1 juli 2013 werd het Wetboek van Strafrecht uitgebreid: niet alleen de dwang om te trouwen werd strafbaar, maar ook de dwang om getrouwd te blijven.

Op 1 juli 2023 trad de Wet tegengaan Huwelijkse Gevangenschap in werking. Sindsdien is huwelijkse gevangenschap verankerd in het Burgerlijk Wetboek en het burgerlijk procesrecht en moeten rechters dit expliciet meewegen in echtscheidings- en familierechtzaken.

Daarnaast nam het Nederlandse parlement meerdere moties aan om:

• internationale dialoog te starten over grensoverschrijdende erkenning
• consulaire en juridische ondersteuning te verbeteren voor slachtoffers
• huwelijkse gevangenschap op de internationale agenda te plaatsen

Wat in Nederland wettelijk is verankerd en in Europa institutioneel is opgepakt, wordt nu ingebracht bij de United Nations tijdens CSW70.

Wat is huwelijkse gevangenschap?

Huwelijkse gevangenschap is de situatie waarin een vrouw tegen haar wil vastzit in een huwelijk dat zij niet kan beëindigen volgens religieuze regels, sociale normen of wetgeving in een ander land. Dit kan ontstaan doordat een partner weigert mee te werken aan een religieuze scheiding, religieuze autoriteiten de ontbinding blokkeren of een Nederlandse echtscheiding in het buitenland niet wordt erkend.

De gevolgen zijn vaak grensoverschrijdend. Een vrouw die in Nederland civiel is gescheiden maar religieus nog als getrouwd geldt, kan bij een nieuwe relatie of hertrouw in een ander land het risico lopen op vervolging wegens bigamie of overspel.

Vrouwen die volgens Nederlands recht vrij zijn, kunnen elders alsnog strafrechtelijk of civielrechtelijk worden aangesproken.

Dit leidt tot structureel machtsmisbruik, rechtsongelijkheid en juridische kwetsbaarheid.

Huwelijkse gevangenschap is geen privékwestie. Het is een fundamenteel probleem van rechtsbescherming en mensenrechten.

Europese doorwerking

De Parlementaire Assemblee van de Council of Europe nam het rapport Finding solutions for marital captivity aan. De bijbehorende resolutie roept lidstaten op huwelijkse gevangenschap te erkennen als ernstige mensenrechtenschending en effectieve maatregelen te nemen zodat slachtoffers hun huwelijk daadwerkelijk kunnen beëindigen.

Ook de Commissie Burgerlijke Vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken van het European Parliament (LIBE) erkende slachtoffers van gedwongen huwelijk en huwelijkse gevangenschap als kwetsbare groepen die recht hebben op juridische en psychologische ondersteuning.

Historisch moment bij de Verenigde Naties

Dat huwelijkse gevangenschap nu expliciet wordt besproken tijdens CSW70 is het resultaat van vijftien jaar inzet, strategische rechtsontwikkeling, parlementaire druk en internationale coalitievorming, geleid door Femmes for Freedom.

CSW70 markeert een omslagpunt. Wat begon als een nationale strijd voor erkenning, wordt nu onderdeel van het mondiale debat over toegang tot recht en gendergelijkheid. Dit is een noodzakelijke stap richting mondiale rechtsbescherming voor vrouwen en meisjes wereldwijd.

Programma tijdens CSW70

Tijdens CSW70 organiseert Femmes for Freedom meerdere bijeenkomsten, waaronder een officieel side-event en parallel events waarin juridische ontwikkelingen, praktijkervaringen en internationale samenwerking centraal staan.

Het side-event brengt parlementariërs, juristen en internationale experts samen om te bespreken hoe wetgeving en beleid kunnen bijdragen aan effectieve rechtsbescherming. De bijeenkomsten worden deels live gestreamd zodat ook internationaal publiek kan deelnemen.

Een gedetailleerd programma volgt afzonderlijk.

De strijd is niet voorbij

Internationale agendering betekent niet dat het werk klaar is. Dit is het begin van een nieuwe fase: de ontwikkeling en internationale verspreiding van een modelwet die landen ondersteunt bij het effectief aanpakken van huwelijkse gevangenschap.

Wat in Nederland is bereikt, laat zien dat structurele verandering mogelijk is wanneer maatschappelijke inzet en politieke wil samenkomen.

Femmes for Freedom roept staten, internationale organisaties, juristen en beleidsmakers op zich aan te sluiten bij deze beweging. Alleen door gezamenlijke inzet kan toegang tot recht wereldwijd worden versterkt en kunnen vrouwen daadwerkelijk worden beschermd tegen huwelijkse gevangenschap.