Huwelijkse gevangenschap

Wat is huwelijkse gevangenschap?

Huwelijkse gevangenschap betekent dat vrouwen tegen hun wil gedwongen worden om getrouwd te blijven in een religieus huwelijk. Deze vrouwen worden gevangen vrouwen genoemd. In de situatie van huwelijkse gevangenschap zijn vrouwen (meestal) wel gescheiden uit een burgerlijk huwelijk naar het recht van het land van verblijf, terwijl zij niet kunnen scheiden uit het religieuze huwelijk of burgerlijk huwelijk naar het recht van het land van herkomst van een of beide partners, omdat hun echtgenoot hieraan niet meewerkt.

Bij huwelijkse gevangenschap gaat het om dwang en misbruik van macht. Huwelijkse gevangenschap is in strijd met de fundamentele mensenrechten en valt onder de strafbaarheid van het algemene dwangartikel 284 van het Wetboek van Strafrecht. Nederland is hiermee het eerste land in de wereld dat huwelijkse gevangenschap als een strafbaar feit heeft gedefinieerd. Maar dit gaat nog niet ver genoeg. Op grond van mensenrechtenverdragen zoals het VN-Vrouwenverdrag- officieel de Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW) – kan een nieuwe wet in het Burgerlijk Wetboek worden opgenomen waarin staat dat na de ontbinding van het (Nederlands) burgerlijk huwelijk, het huwelijk naar het recht van het ander land ontbonden moet worden indien één van de partijen dit wenst. Deze algemene formulering en codificatie voorkomt zeer veel leed voor (vaak) de vrouw en is niet in strijd met onze liberale beginselen van het familierecht. Het niet codificeren van een bepaling ter voorkoming van huwelijkse gevangenschap in het Burgerlijk Wetboek is een aanmoediging voor de juridische ongelijkheid, gijzeling, onderdrukking van vrouwen en is in strijd met het CEDAW. 

Huwelijkse gevangenschap in Nederland?

Ook in Nederland komt huwelijkse gevangenschap voor. Veel vrouwen van diverse leeftijd, etniciteit, culturele achtergrond en opleiding leven in huwelijkse gevangenschap. N.a.v. de publicaties in Vrij Nederland en NRC werd dit onderwerp door psychologen, maatschappelijk werk, sociale recherche, advocatuur herkend. Gevangen vrouwen die zich bij Femmes for Freedom melden, kennen binnen hun netwerk vaak nog andere vrouwen die in huwelijkse gevangenschap leven. Volgens gegevens van de NRC komt het in Nederland in de Joodse gemeenschap zo’n 20 keer per jaar voor. Naar schatting komt het in de islamitische gemeenschap vaker voor. Ook vrouwen uit andere religies hebben met dit stigma te maken. In de Rooms-Katholieke gemeenschap komt het bijna altijd voor dat de kerkelijke rechtbank, de Rota, niet meewerkt aan de nietigverklaring van het huwelijk. En in bijna alle stromingen van het Hindoeïsme is scheiden ook onmogelijk.

In Nederland worden gevallen van huwelijkse gevangenschap nog niet geregistreerd, het is daarom lastig een schatting te maken van dit probleem. Femmes for freedom is daarom gestart met een meldpunt voor huwelijkse gevangenschap. Ben je zelf een gevangen vrouw en heb je hulp nodig of ken je iemand die in huwelijkse gevangenschap leeft, maak hier dan anoniem melding van of neem direct contact op voor hulp.  c

Huwelijkse gevangenschap beëindigen

Huwelijkse gevangenschap wordt door de vrouwen, geestelijken, autoriteiten, hulpverlening en advocaten gezien als een onoplosbaar probleem. Begin jaren 80 heeft een Joodse vrouw voor het eerst via de Nederlandse rechter haar man gedwongen om van haar Joods te scheiden. De uitspraak in kort geding in de zaak van Shirin Musa LJN: BP8396, Rechtbank Rotterdam, 364739/ KG ZA 10-1018 is het eerste geval waarin een islamitische vrouw, via de juridische weg, zich uit haar religieus huwelijk heeft bevrijd. De Nederlandse rechter heeft in de zaak van Shirin Musa huwelijkse gevangenschap als een onrechtmatige daad aangemerkt. Veel vrouwen noch de hulpverlening zijn op de hoogte van de mogelijkheid van een dergelijk kort geding. Niemand begrijpt de eenzaamheid van vrouwen in huwelijkse gevangenschap. Er is weinig bekend over de vernederingen die deze vrouwen ondergaan, geen begrip voor hun angst, wanhoop en verdriet.  c

Noodzaak van religieus scheiden

Voor veel vrouwen is het belangrijk in het kader van haar sociale acceptatie om naast haar burgerlijke scheiding ook naar het religieus of statelijk recht van het land van herkomst te scheiden. Indien deze vrouw zonder naar religieus c.q. statelijk recht te scheiden naar Nederlands burgerlijk recht een tweede keer huwt, pleegt zij volgens de wetten van haar land van herkomst of verblijf overspel en bigamie. Met als gevolg sociale uitstoting binnen haar sociale omgeving. In islamitische landen kan dit bovendien zelfs tot ernstige strafrechtelijke vervolging van de vrouw leiden. In Iran worden overspelige vrouwen regelmatig ter dood veroordeeld. Verminking van het gezicht van de vrouw door middel van zoutzuur of het afsnijden van de neus is zelfs sociaal acceptabel in Afghanistan en Pakistan.  c

Wetenschappelijke erkenning van huwelijkse gevangenschap

Experts benadrukken het belang van een religieuze echtscheiding die door de sociale omgeving en het recht van het land van herkomst wordt erkend.  Het artikel van Mr. N.D. Spalter geeft een goed beeld over huwelijkse gevangenschap in het Joodse recht, het probleem van de agunah.   c

Verschillende varianten van huwelijkse gevangenschap

Femmes for Freedom heeft 4 varianten van huwelijkse gevangenschap geïnventariseerd. Omdat alle gevallen uniek zijn, zijn meer varianten van huwelijkse gevangenschap en combinaties van onderstaande varianten mogelijk. Ben of ken je een gevangen vrouw die hulp nodig heeft? Meld het ons via het meldpunt.

Variant 1 is de “lichtste” variant: monogame huwelijkse gevangenschap. Man en vrouw zijn naar Nederlands recht gescheiden, maar de man weigert haar een religieuze echtscheiding (of echtscheiding naar het statelijk recht van het land van herkomst) te geven. De vrouw kan door middel van een kort geding haar vrijheid uit het (religieuze) huwelijk afdwingen.

Variant 2 is polygame huwelijkse gevangenschap. Man en vrouw zijn naar Nederlands recht gescheiden, maar niet naar religieus (of statelijk) recht (van het land van herkomst). De man heeft vervolgens een tweede vrouw gehuwd, maar houdt zijn eerste vrouw in huwelijkse gevangenschap. De man pleegt bigamie (in sommige gevallen zelfs polygamie), wat hem naar religieus recht is toegestaan en naar burgerlijk recht mogelijk gemaakt wordt. Naar religieus recht is het voor de vrouw nog steeds niet gemakkelijk om van haar man te scheiden. Een man mag immers van het Jodendom en Islam met meerdere vrouwen getrouwd zijn en kan ondertussen de vrouw de “get” (Joodse scheiding) of islamitische verstoting weigeren. In sommige stromingen van het Hindoeïsme mag een man zelfs met 7 vrouwen trouwen. Gevaar en realiteit van deze variant bij islamitische vrouwen is de seksuele opeisbaarheid. De vrouw kan bij deze variant haar vrijheid door middel van een kort geding afdwingen.

Variant 3 is de zwaarste variant: internationale huwelijkse gevangenschap. Man en vrouw wonen in verschillende landen. De vrouw kan wel scheiden naar Nederlands recht. De man weigert haar echter een echtscheiding naar religieus recht (of statelijk recht van het land van herkomst). Deze vrouwen kunnen vaak niet geholpen worden. In sommige landen kunnen vrouwen dit wel bewerkstelligen, maar dit is niet gemakkelijk. Vaak moet zij jaren procederen in het land van herkomst om de verstoting te realiseren.

Variant 4 is het obstakel van de religieuze autoriteit. Man en vrouw zijn gescheiden naar Nederlands recht. De religieuze instantie werkt niet mee om het huwelijk nietig te verklaren of te ontbinden. Deze variant komt vooral voor in Rooms-Katholieke Kerk. Ook is het bekend dat Imams vaker niet meewerken aan de eenzijdige verstoting door de vrouw van de man op verzoek van de vrouw, de “Khul”.

Leeft u of kent u iemand die in huwelijkse gevangenschap leeft? Neem contact op met Femmes for Freedom.  c

Sociaal juridische effect van scheiden en huwelijkse gevangenschap

Een scheiding is voor iedereen een zwaar proces in vele opzichten: emotioneel, financieel, praktisch, sociaal en fysiek. Vrouwen die naast het burgerlijk huwelijk ook religieus gehuwd zijn en/of naar het recht van land van herkomst, moeten uit beide systemen scheiden. Deze vrouwen scheiden wel naar Nederlands recht, maar kunnen het vaak niet opbrengen om ook nog eens religieus en/of naar het recht van het land van herkomst te scheiden. De vrouwen die wel religieus c.q. naar dat recht willen scheiden, staan vaak alleen en stuiten op veel problemen en dichte deuren. De gevolgen kunnen zeer ingrijpend zijn. Vrouwen kunnen niet verder met hun leven en kunnen zonder verregaande sociale consequenties geen nieuwe relatie meer aangaan. De vrouwen die wel een relatie zonder een dergelijke (religieuze) echtscheiding aangaan, worden als overspelige vrouwen beschouwd. Indien de Joodse vrouw die niet Joods gescheiden is, toch een relatie aangaat, worden de kinderen uit deze relatie Mamzerien genoemd. Een schande voor de vrouw en de Mamzerien die 9 generaties lang blijft gelden. Mamzerien mogen alleen met Mamzerien trouwen. De Joodse vrouw in huwelijkse gevangenschap blijft geketend aan het huwelijk, dit heet agunah.

In bepaalde islamitische gemeenschappen zijn de gevolgen ook ingrijpend: op het moment dat bijvoorbeeld een Pakistaanse of Afghaanse bruid door een mannelijk familielid wordt weggegeven, wordt haar ingefluisterd dat ze alleen in een lijkwade mag terugkeren naar het ouderlijk huis. In de beleving van de vader is het een wens dat zijn dochter tot haar dood lang en gelukkig met haar man leeft. Ongeacht of de man of de vrouw wil scheiden, blijft verzoening in religieuze gemeenschappen centraal staan en wordt vooral op de vrouw druk uitgeoefend om gehuwd en gehoorzaam te blijven.

Een gescheiden vrouw wordt als een “gebruikte” vrouw gezien. Zij is immers geen maagd meer en heeft een “mislukt” huwelijk op haar naam staan. De schaamte en schande van de vrouw die voor haar echtscheiding en haar recht vecht, en de druk van haar directe omgeving is enorm. Het belang van een religieuze echtscheiding is een eis van de sociale omgeving van de vrouw en het recht en de gewoonte van het land van herkomst om de vrouw haar rust en waardigheid terug te geven. Zij is dan wel een gescheiden en “tweedehandse vrouw” in de ogen van de gemeenschap, maar is dan wel het stigma van huwelijkse gevangenschap kwijt. Vrouwen in huwelijkse gevangenschap worden in het Hebreeuws “agunah”, de geketende vrouw, genoemd. In het Farsi “zinda bewaa”, de weduwe met een levende man. En in het Urdu en in het Hindi wordt zij “zinda dargor”, de levend begraven vrouw genoemd. Een moslimvrouw die zonder islamitische echtscheiding een relatie aangaat, wordt gezien als een overspelige vrouw. In de westerse wereld worden overspelige vrouwen niet strafrechtelijk vervolgd, in streng islamitische landen wel. Derhalve is het zeer belangrijk om ook naar de gewoonte en het recht van de islamitische landen/ het land van herkomst te scheiden.

Scheiden naar het recht of de gewoonte van een islamitisch land is niet alleen belangrijk voor de religieuze allochtone vrouw, maar ook voor de autochtone vrouw. Indien de autochtone vrouw een relatie aangaat en niet naar het recht of de gewoonte van haar echtgenoot is gescheiden, kan zij in het land van haar echtgenoot wegens overspel en eventueel bigamie vervolgd worden. Voor de autochtone vrouw is dit gegeven bijvoorbeeld belangrijk als zij kinderen heeft met een dubbele nationaliteit: de nationaliteit van de moeder en de vader, en zij vanwege de kinderen het land van de nationaliteit van de vader bezoekt.

Uiteraard zijn er vrouwen in religieuze gemeenschappen die na de scheiding een redelijk probleemloos bestaan leiden en die hertrouwen. Het probleemloos leven na de scheiding kan alleen als de directe omgeving de vrouw gesteund heeft en zij naar burgerlijk en religieus recht van haar man is gescheiden. Zij is dan volledig vrij om voor een tweede keer te huwen en wordt niet meer met haar ex-man geassocieerd.

Een ander aspect is het grote taboe op het procederen. Procederen is in veel culturen ook een taboe: “De vuile was mag nimmer in de openbare rechtbank aanhangig worden gemaakt.” Femmes for Freedom heeft contact gehad met vrouwen die wilden procederen en heeft deze vrouwen doorverwezen naar de advocaat die gespecialiseerd is in religieuze echtscheidingen. Helaas hebben bijna alle vrouwen uit angst en sociale druk van de familie zich teruggetrokken. Deze groep vrouwen wil Femmes for Freedom wijzen op de mogelijkheid van het bewerkstelligen van een huwelijksontbinding via arbiters, c.q. mediation, gespecialiseerde bemiddelaars die de man en de familie ertoe bewegen mee te werken aan de scheiding.

Vrouwen die in huwelijkse gevangenschap leven en die proberen om zichzelf te bevrijden, komen vaak bij religieuze autoriteiten terecht, de Kerk/kerkelijke rechtbanken, Rabbinale Rechtbanken, buitenlandse en ondergrondse Sharia Councils, of in de rechtbanken van het land van herkomst. Femmes for Freedom is tegen de overlevering en volledige afhankelijkheid van vrouwen van religieuze autoriteiten. Femmes for Freedom wil huwelijkse gevangenschap via het Nederlandse recht en internationale verdragen bestrijden en oplossen. Femmes for Freedom informeert vrouwen in huwelijkse gevangenschap dat er binnen het seculiere systeem een uitweg is voor hun huwelijkse gevangenschap door vrouwen te wijzen op mediation en motiveren en helpen om te procederen. Veel vrouwen kunnen het financieel niet opbrengen om een kort geding en/of mediation te bekostigen. Deze vrouwen kunnen via hun advocaat of juridisch adviseur financiële steun bij het Freedom Fund aanvragen.

Met uitzondering van de Joodse gemeenschap kennen andere religieuze gemeenschappen geen enkel gemeenschappelijk beleid, geen activistische beweging, geen hulpverlening, geen expertise, geen informatie en geen wetgeving. c

Redenen van de man om de vrouw in huwelijkse gevangenschap te houden

Mannen die vrouwen in huwelijkse gevangenschap houden, kunnen allochtonen én autochtonen zijn.

Waarom houdt de echtgenoot de vrouw in huwelijkse gevangenschap? In de correspondentie met de advocaat van de vrouw voert de advocaat van de man namens zijn cliënt meestal “om moverende redenen” aan. De man kan om verschillende redenen de vrouw in huwelijkse gevangenschap houden: uit angst voor eerverlies in de eigen gemeenschap, vanwege geld, vanwege de kinderen, maar ook uit wraak, om de vrouw te treiteren en haar geen nieuw geluk te gunnen. In het geval van polygame huwelijkse gevangenschap kunnen daarnaast lust en status een rol spelen. Zelfs westerse rechtssystemen maken het de man mogelijk om de vrouw in huwelijkse gevangenschap te houden.

Mannen die vrouwen in huwelijkse gevangenschap houden, maken zich vaak schuldig aan chantage, polygamie, dreigen met of plegen van geweld/eerwraak, fysieke en emotionele mishandeling, diefstal, ontvoering van kinderen, en eisen de vrouw seksueel op. De burgerrechten van de vrouw wordt door de man geschonden en de vrouw wordt beperkt in haar bewegingsvrijheid. De fysieke en emotionele gezondheid van de vrouw wordt ook geschaad.

Femmes for Freedom rekent tot de daders van huwelijkse gevangenschap ook de vader, broer, sociale omgeving en de religieuze autoriteit die de vrouw niet wil helpen en de man steunt en zijn handelen gedoogd.

Omdat het een religieus huwelijk en/of een huwelijk naar het land van herkomst betreft, en alle casussen complex en uniek zijn, weet niemand hoe de vrouw uit het religieuze huwelijk en/of het recht van land van herkomst bevrijd kan worden, en kan de vrouw bij veel instanties en informele netwerken niet geholpen worden. De man kan in de meeste gevallen doorgaan met het dwarszitten en schaden van de vrouw op alle denkbare manieren. Het kenniscentrum Femmes for Freedom wil en kan deze vrouwen helpen. c

Effect van scheiden en huwelijkse gevangschap op kinderen

Kinderen gaan ervan uit dat de ouders altijd bij elkaar blijven en zijn vaak loyaal aan beide ouders. Een echtscheiding is daarom heel erg ingrijpend in het leven van kinderen. Ze moeten psychisch en emotioneel goed begeleid worden en zijn gebaat bij een soepel verloop van de echtscheiding en een goede omgangsregeling. Bij een moeizame echtscheiding kunnen kinderen blijvende psychische, emotionele en sociale schade oplopen. Een SIRE-campagne vraagt aandacht voor de gevolgen van scheiden voor kinderen.

Kinderen van vrouwen in huwelijkse gevangenschap raken vaak één van de ouders voorgoed kwijt. Het komt voor dat de man de vrouw dwingt om het kind af te staan. Als de vrouw hertrouwt, mag ze in sommige culturen het kind niet meer zien. Of de man neemt zonder toestemming van de moeder het kind mee naar het land van herkomst. Het kind dat getuige is van huwelijkse gevangenschap, is in de meeste gevallen voor de rest van zijn/ haar leven getraumatiseerd. Kinderen die bij de moeder blijven, hebben vaak met een gebroken en sombere moeder te maken. Ze kunnen geen kind meer zijn en moeten de moeder emotioneel en praktisch steunen.

De kinderen van vrouwen die zonder religieuze echtscheiding en/of een scheiding naar het recht van het land van herkomst een nieuwe relatie aangaan, worden de kinderen van een overspelige vrouw genoemd, de kinderen van een “hoer”. De druk van dit stigma op het kind is enorm.

De kinderen van een Joodse vrouw die zonder Joodse echtscheiding toch een relatie aangaat en kinderen uit deze relatie krijgt, worden Mamzerien genoemd: deze vloek blijft 9 generaties lang op het nageslacht van de overspelige Joodse vrouw rusten. Mamzerien mogen alleen met Mamzerien trouwen.

Femmes for Freedom is er dus niet alleen voor het belang van de vrouw, maar ook voor het belang van het kind. Blije en vrije moeders kunnen kinderen goed opvoeden. Kinderen zijn de toekomst van de samenleving. John F. Kennedy: “Give me good mothers and I will give you a good nation.” Femmes for Freedom dient dus ook het belang van het kind en een gezonde samenleving. c

Ideale eindsituatie

De ideale eindsituatie is dat vrouwen zich naar Nederlands recht, het recht van het land van herkomst en het religieuze recht bewust zijn van hun rechten en mogelijkheden, alsmede van alle negatieve gevolgen/ gevaren. De ambtenaar van de burgerlijke stand en de geestelijke die het religieuze huwelijk sluit, kunnen een belangrijke rol spelen om huwelijkse gevangenschap te voorkomen. Vrouwen in huwelijkse gevangenschap moeten weten dat ze een keuze hebben en dat hun huwelijkse gevangenschap beëindigd kan worden. Femmes for Freedom gaat vrouwen aanmoedigen en helpen via mediation en om te procederen voor hun vrijheid. Op dit moment is huwelijkse gevangenschap naar Nederlands recht in de zaak van Shirin Musa erkend als een onrechtmatige daad en als een schending van de burgerrechten van de vrouw, namelijk de schending van het recht om (opnieuw) te huwen en het recht op family life. Femmes for Freedom is zich ervan bewust dat dit om één zaak gaat en gedurfde rechtspraak is. Femmes for Freedom is zich ervan bewust dat deze uitspraak niet automatisch betekent dat elke vrouw een geslaagd beroep kan doen op de onrechtmatige daad, het recht om te huwen en family life. Alle zaken zijn uniek en dienen van geval tot geval beoordeeld en gewogen te worden c

Wetgeving in Nederland

Femmes for Freedom heeft in 2012 een succesvolle politieke lobby gevoerd om de definitie van huwelijksdwang te verbreden met huwelijkse gevangenschap. Door inzet van Femmes for Freedom is huwelijkse gevangenschap nu erkend als geweld tegen vrouwen. Het belangrijkste bezwaar tegen het oorspronkelijke wetsvoorstel was  dat het begrip “huwelijksdwang” niet breed genoeg gedefinieerd was, waardoor huwelijkse gevangenschap erbuiten viel. Kennis, signalering en een betere wetgeving was de inzet van het amendement van Femmes for Freedom en dit is Femmes for Freedom gelukt! Op 1 juli 2013 is de wet huwelijksdwang, polygamie en genitale verminking in werking getreden. Dankzij het amendement Arib-Hilkens is in het wetsvoorstel tegengaan huwelijksdwang, polygamie en genitale verminking uitgebreid met ‘huwelijkse gevangenschap’ en valt het daarmee onder de strafbaarheid van het algemene dwangartikel 284 van het Wetboek van Strafrecht. Nederland is hiermee het eerste land in de wereld dat huwelijkse gevangenschap als een strafbaar feit heeft gedefinieerd. Maar dit gaat nog niet ver genoeg. Op grond van mensenrechtenverdragen zoals het VN-Vrouwenverdrag- officieel de Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW) – kan een nieuwe wet in het Burgerlijk Wetboek worden opgenomen waarin staat dat na de ontbinding van het (Nederlands) burgerlijk huwelijk, het huwelijk naar het recht van het ander land ontbonden moet worden indien één van de partijen dit wenst. Deze algemene formulering en codificatie voorkomt zeer veel leed voor (vaak) de vrouw en is niet in strijd met onze liberale beginselen van het familierecht. Het niet codificeren van een bepaling ter voorkoming van huwelijkse gevangenschap in het Burgerlijk Wetboek is een aanmoediging voor de juridische ongelijkheid, gijzeling, onderdrukking van vrouwen en is in strijd met het CEDAW.

Nederland heeft het VN-Vrouwenverdrag (CEDAW) geratificeerd. Ratificatie van het verdrag betekent verplichting tot actieve naleving van het verdrag. De Nederlandse staat is op grond van artikel 16 van het VN-Vrouwenverdrag (CEDAW) verplicht om gelijke behandeling van vrouwen en mannen voor, tijdens en na het huwelijk te garanderen. In landen waar Nederlandse vrouwen bescherming, bevrijding en hulp nodig hebben willen we consulaire bijstand en druk. Dit naar voorbeeld van de British Council, die vrouwen in het land van herkomst of verblijf wel bevrijden en helpen.

De ideale eindsituatie is dat discriminatie jegens vrouwen, ook in de privé-sfeer, niet meer voorkomt en dat het VN-Vrouwenverdrag (CEDAW) in woord en daad door IEDEREEN wordt nageleefd. Dat vrouwen op voet van gelijkheid met mannen kunnen genieten van hun rechten en vrijheden op politiek, sociaal, cultureel, burgerlijk, seksueel, economisch vlak of welk terrein dan ook. Dat mannen moeten meewerken aan een echtscheiding binnen alle denkbare rechtssystemen. Dit doel kan bereikt worden door huwelijkse gevangenschap nationaal en internationaal als geweld tegen vrouwen erkend te krijgen. Dit is de ultieme prikkel voor de man om zijn medewerking te verlenen aan de (religieuze) echtscheiding. c

Het is belangrijk dat er een inventarisatie plaatsvindt waardoor inzicht ontstaat in het aantal vrouwen dat in huwelijkse gevangenschap leeft en hun specifieke casussen. Zie hiervoor het meldpunt.

Samenwerken en stelling nemen tegen huwelijkse gevangenschap

Om huwelijkse gevangenschap te voorkomen en op te lossen, is brede samenwerking nodig met advocatuur, mediators, notariaat, politici, maatschappelijk werk, psychologen, slachtofferhulp, sociale rechercheurs, ministeries, wetenschappers, provincies, gemeenten, vrouwenorganisaties, migrantenorganisaties, vakbonden, religieuze organisaties, opleidingsinstanties, het openbaar ministerie, media etc. Want om een front tegen huwelijkse gevangenschap te vormen, is samenwerking met veel partners en de genoemde beroepsgroepen noodzakelijk.    c

 

 

Televisie-item Belgische televisie:http://www.rtbf.be/info/societe/detail_pays-bas-femmes-prisonnieres-de-leur-mariage-religieux?id=9174804