Paul Cliteur

Mannen, ken uw plaats!

De meeste mannen zijn heel erg leuk. Mits ze natuurlijk hun plaats kennen. En dat is de rubriek Mannen, ken uw plaats! Op deze plek worden mannen aan het woord gelaten over vrouwenrechten. De eerste in deze rubriek die speciaal voor Femmes for Freedom schrijft is de Leidse hoogleraar en bekende polemist Paul Cliteur.

 

PaulCliteurColumn Paul Cliteur – Vrouwenrechten en heilige geschriften

Het woord “vrouwenrechten” kan aanleiding geven tot verwarring. Het zou het misverstand kunnen doen ontstaan dat er een grote hoeveelheid rechten bestaat die speciaal zou toekomen aan vrouwen en niet aan mannen. Maar dat is niet waarom het gaat. “Vrouwenrechten” zijn eigenlijk de gewone rechten die toekomen aan mannen maar die ten onrechte worden onthouden aan vrouwen. Denk aan het algemeen kiesrecht. Lange tijd bestond dat voor mannen, maar werd het onthouden aan vrouwen.

Veel van de discussies over vrouwenrechten komen neer op de toepassing van één basaal vrouwenrecht: het recht om gelijk te worden behandeld aan mannen. Nu doet zich de vraag voor hoe het kan dat mannen en vrouwen – die in allerlei opzichten zoveel op elkaar lijken – niet dezelfde rechten hebben. Dat heeft te maken met het verleden. In premoderne culturen ging men er over het algemeen vanuit dat vrouwen een zodanig andere rol zouden moeten spelen in maatschappelijk opzicht of een zodanig andere lichamelijke en geestelijke constitutie zouden hebben dat het onverantwoord zou zijn mannen en vrouwen gelijk te behandelen. Mannen en vrouwen gelijk behandelen is net zoiets als kinderen en volwassenen gelijk behandelen. Of mensen en dieren gelijk behandelen. In premoderne culturen wordt een vrouw gezien als meer lijkend op een dier of op een kind dan als gelijke aan de man.

Met name in heilige boeken als de bijbel (zowel het Nieuwe als het Oude Testament), de Koran, maar ook in de heilige boeken van Aziatische culturen treft men dat traditionele wereldbeeld aan. Een passage waarin dat kernachtig tot uitdrukking komt is afkomstig van Paulus:

Vrouwen, erken het gezag van uw man als dat van de Heer, want een man is het hoofd van zijn vrouw, zoals Christus het hoofd is van de kerk (Efeziërs 5:22).

Die passage is geschreven vanuit hetzelfde wereld- en maatschappijbeeld als de passage die erop volgt:

Kinderen, wees gehoorzaam aan je ouders uit ontzag voor de Heer, want zo hoort het (Efeziërs 6:1).

Wat de kwestie van de vrouwenrechten zo lastig maakt is dat men geen vooruitgang kan boeken zolang de passages als hierboven geciteerd worden gezien als dictaten waarvan men om religieuze redenen niet kan afwijken. Daarom is de kwestie van de vrouwenrechten zo intiem verbonden met de notie van Schriftgezag. Zolang heilige geschriften worden gezien als bindende wetboeken waarvan men niet kan afwijken zal het heel moeilijk zijn verandering te bewerkstelligen.

Paul Cliteur is hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de Universiteit van Leiden en schrijver van Het monotheïstisch dilemma (2010) en The Secular Outlook (2012).